A8lios Weblog

Ένα ερυθρόδερμο μπλόγκ σε μια καπιταλιστική άγρια δύση…

Βιβλίο: Για τη διαλεκτική εξουσίας και επανάστασης

Posted by a8lios στο Ιουλίου 8, 2009

XRYSHS-EX-TEL

[get it!]

Σίγουρα ο τίτλος δημιουργεί αρκετές προσδοκίες. Θέμα εξάλλου που έρχεται και ξανάρχεται στο προσκήνιο συνεχώς.

Πάντως το σκεφτόμουνα να το αγοράσω ή όχι. Γιατί; Ε, όπως αναφέρεται ήδη στον υπότιτλο, το βιβλίο αυτό δεν είναι κάποιο ολοκληρωμένο έργο γύρω από το θέμα. Αντίθετα, πρόκειται για σκέψεις του συγγραφέα με αφετηρία το έργο του John Holloway “Ας αλλάξουμε τον κόσμο χωρίς να καταλάβουμε την εξουσία”. Και προσωπικά δε θεωρώ ιδιαίτερα σωστό να “μαθαίνω” τις απόψεις κάποιου (του Holloway εν προκειμένω) και να σχηματίζω άποψη για αυτές μέσω της κριτικής κάποιου τρίτου, ο οποίος προφανώς θα εστιάσει την κριτική του σε συγκεκριμένα σημεία…

Τέλος πάντων, εν τέλει το πήρα και το διάβασα. Απλά τονίζω πως ό,τι γράφω παρακάτω για τις απόψεις του Holloway γράφονται με την επιφύλαξη πως ό,τι ξέρω για τις απόψεις του προέρχεται από αποσπάσματα.
Πάμε παρακάτω. Θα μπω κατευθείαν στο ψητό: Θεωρώ πως το βιβλίο του Αλέξανδρου Χρύση αποτελεί μια συμπηκνωμένη, αλλά παρ’ όλα αυτά ολοκληρωμένη (για τα θέματα που θίγει) απάντηση στις επιθέσεις του John Holloway απέναντι στην μαρξιστική θεωρία. Το σημαντικό δε είναι πως οι κατηγορίες του Holloway απέναντι στο μαρξισμό, στις οποίες απαντά αυτό το βιβλίο, ακούγονται σήμερα από αρκετούς μέσα στο κίνημα, ειδικά μέσα στο νεολαιίστικο. Γι αυτό έχει και τη σημασία του σαν βιβλίο.

Αλλά ας γίνω πιο αναλυτικός:
Το βιβλιαράκι αυτό (ή να το πούμε καλύτερα “μπροσούρα” για να γίνουμε και πιο …ρετρό;) χωρίζεται σε πέντε κεφάλαια.

Το πρώτο περιέχει μια επικριτική παρουσίαση των γενικότερων χαρακτηριστικών της ιδεολογικής πλατφόρμας του Holloway. Ποιά είναι αυτά; Ο Holloway μιλάει για έναν “κριτικό” και “ανοιχτό” μαρξισμό, τον οποίο αντιπαραθέτει με τον “επιστημονικό μαρξισμό”. Και κυρίως κατηγορεί τον “επιστημονικό” ή “ορθόδοξο” (έλεος!) μαρξισμό ότι αναπαράγει την πραγμοποίηση και τις φετιχιστικές μορφές με τις οποίες γίνονται αντιληπτές οι κοινωνικές σχέσεις. Εδώ ξανασυναντώ και τον Negri, που έχει συνεργαστεί με τον Holloway σε κάποια έργα. Δε μπορώ να πω ότι παραξενεύτηκα. Ίσα ίσα, αν δεν ανέφερε ο Χρύσης ότι είχαν συνεργαστεί, θα αναρωτιόμανε πως και δεν έχουν σμίξει αυτοί οι δύο.

Το δεύτερο και το τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζονται (και αντικρούονται) πιο αναλυτικά οι φιλοσοφικές απόψεις του Holloway. Σε αυτά τα δύο κεφάλαια είναι κυρίως που αποκαλύπτεται ο πλήρως αντιδιαλεκτικός τρόπος σκέψης του Holloway. Τί ισχυρίζεται αυτός; Ότι αυτό που “κατέστρεψε” ουσιαστικά τον “επιστημονικό μαρξισμό”, αυτό που “καταστρέφει” και “ενσωματώνει” και κάθε άνθρωπο χωριστά στο σύστημα, είναι το ότι ενδίδει στο να περάσει από την “άρνηση” στη “θέση”. Έτσι και ο μαρξισμός, από τη στιγμή που έγινε “επιστήμη”, από τη στιγμή που εφαρμόστηκε στις κοινωνικές επιστήμες, από τη στιγμή που εξέφρασε “θέση”, έγινε ουσιαστικά ένα με τον θετικισμό, έγινε μια απλή λειτουργιστική κοινωνική θεωρία(!).
Αυτό είναι το ένα. Το άλλο είναι η υποκειμενικότητα, την οποία ο συγκεκριμένος διανοητής αποθεώνει όσο και την άρνηση. Αυτό που τον ενδιαφέρει δεν είναι μια -λιγότερο ή περισσότερο- άρνηση του παρόντος συστήματος από τους εργαζομένους ή κάποια άλλη κοινωνική ομάδα, όσο η “κραυγή” του κάθε υποκειμένου απέναντι στον καπιταλισμό που το καταπιέζει ως υποκείμενο. Μάλιστα όχι απλά δεν τον ενδιαφέρει να τεθεί ως στόχος η ανατροπή του καπιταλισμού και ένας νέος τρόπος οργάνωσης της κοινωνίας, αλλά το θεωρεί και αρνητικό, με την έννοια ότι “ο ορισμός γενικά και ο ορισμός της ταυτότητας του υποκειμένου ειδικότερα αποτελούν για τον Holloway τη στιγμή θανάτου της υποκειμενικότητας, η οποία ή θα είναι απροσδιόριστη ή θα μεταπέσει στον φετιχοποιημένο κόσμο των αντικειμένων”, που λέει και ο Χρύσης.

Φτάνουμε στο 4ο κεφάλαιο, όπου περιγράφεται σε ποιές πολιτικές θέσεις καταλήγει ο Holloway βάσει των φιλοσοφικών του θέσεων. Ε, δεν είναι και δύσκολο να το φανταστεί κανείς. Ισχυριζόμενος ότι οι μέχρι τώρα επαναστάσεις, όπως η ρωσική, στόχευαν στην κατάληψη της εξουσίας και έτσι την αναπαρήγαγαν, διατείνεται πως στόχος πρέπει να είναι η αντιεξουσία, δηλαδή η κατάλυση της εξουσίας, χωρίς όμως να μπαίνει σε ζητήματα ποιοί και κυρίως πώς θα μπορούσαν να το κάνουν αυτό.
Τί άλλο; Κάτι ακόμη πιο πρωτότυπο. Ο Holloway εκτός από την τακτική-στρατηγική του μαρξισμού αρνείται και το επαναστατικό υποκείμενο, την εργατική τάξη, καθώς και το ρόλο του κομμουνιστικού κόμματος. Συγκεκριμένα για το κόμμα η κατηγορία του είναι πως ο μαρξισμός το εμφανίζει σαν από μηχανής θεό και δεν εξηγεί πώς καταφέρνει το κόμμα να υπερβεί την πραγμοποίηση που επιβάλλει ο καπιταλισμός και να συλλάβει την ολότητα. Επίσης κατηγορεί το μαρξισμό, διότι σύμφωνα με αυτόν το κόμμα είναι κάτι το μεταφυσικό, κάτι σαν υπερήρωας της εργατικής τάξης, που έρχεται και τη σώζει.
Όσο για την ίδια την εργατική τάξη, νομίζω αυτή η φράση του ίδιου είναι αρκετή: “Ποιό κόμμα; Δεν υπάρχει καν ούτε η κοινωνική βάση για τη δημιουργία ενός τέτοιου “κόμματος””.
Κάτι άλλο; Α, ναι. Σύμφωνα με τον Holloway (αυτό το είχα ξαναδεί στον κύριο Negri), οποτεδήποτε οι δυνάμεις της εργασίας αποφασίσουν να αντισταθούν στη διαδικασία (ανα)παραγωγής του κεφαλαίου, ο καπιταλισμός είναι καταδικασμένος. Τέλος.

Όπως ίσως παρατηρήσατε, δεν αναφέρω καθόλου παραπάνω με ποιόν τρόπο απαντά σε όλα αυτά ο Αλέξανδρος Χρύσης. Ε ναι. Αυτό έγινε αφενός με τη λογική ότι “άμα θέλετε να μάθετε πηγαίντε πάρτε το” και αφετέρου διότι αυτό το πόστ θα γινόταν ακόμα πιο σιδηρόδρομος. Επιπλέον, γιατί όχι, για να τα θέσω και προς συζήτηση, αν κάποιος ενδιαφέρεται…

Θα αναφέρω μόνο το εξής γενικό σχόλιο του Χρύση για τον Holloway:
“Ο αντιεξουσιαστικός λόγος που αναδύεται από τις γραμμές του “Ας αλλάξουμε τον κόσμο χωρίς να καταλάβουμε την εξουσία” αποτελεί ρηχή αντιπαράθεση όχι προς το μαρξισμό αλλά προς μια “χοντροκομμένη καρικατούρα” του μαρξισμού που σχεδίασε ο ίδιος ο Holloway, από θέσεις ενός αναρχικού κινηματισμού, στηριγμένου σε μηχανιστικά, και με αυτή την έννοια αντιδιαλεκτικά, σχήματα.”

Να πω και δύο σχόλια για τον τρόπο γραφής του Χρύση. Πρέπει να παραδεχτώ πως ειδικά στο 2ο και στο 3ο κεφάλαιο, κάποια από τα αποσπάσματα από το βιβλίο του Holloway δε θα τα καταλάβαινα ντιπ χωρίς τα σχόλια του συγγραφέα (τα έχει αυτά ο λόγος της “μεταμοντέρνας αριστεράς”). Αυτό όμως δε σημαίνει από την άλλη πως ο τρόπος που γράφει ο Χρύσης είναι εύκολοδιάβαστος. Ειδικά σε αυτά τα κεφάλαια έχω την εντύπωση πως θα έπρεπε να γράφει πιο απλά. Στη τελική μπαίνει και το ζήτημα “σε ποιον απευθύνεται αυτό το βιβλίο”, έτσι δεν είναι;
Αυτό είναι το ένα. Το δεύτερο είναι πως, παρ’ ότι σωστά κατηγορεί το Holloway ότι τσουβαλιάζει τους πάντες κάτω από τον όρο “επιστημονικός μαρξισμός”, χωρίς να γίνεται πιο αναλυτικός, κατά κάποιον τρόπο κάνει το ίδιο όταν μιλάει για το Στάλιν και το “σταλινισμό”, τόσο στο σημείο που απαντάει στα του Holloway περί κόμματος, όσο και στον επίλογό του, χωρίς μάλιστα να παραθέτει έστω μία παραπομπή.
Αλλά μιας και πρόκειται για απλές αναφορές που δεν μπορούν και δε πρέπει να επισκιάσουν το βιβλίο, δε λέω κι εγώ κάτι παραπάνω.

Aς χώσω στο τέλος και ένα “τσιτάτο” του βιβλίου αφιερωμένο στον Σάπακα, στον RedGhost, στο Γιόχαν, στο κιτρινόμαυρο κομμούνι και στους άλλους “Ηρακλειώτες” μαθηματικούς:
“Για τους θεωρητικούς του επαναστατικού μαρξισμού, για του οποίους η διαλεκτική συνιστά την άλγεβρα και όχι την αριθμητική της επανάστασης, οι έννοιες της αστικής και της προλεταριακής εξουσίας είναι μεταξύ τους ασύμμετρες, αλλά και μη διατάξιμες σε μια άκαμπτη και προδιαγεγραμμένη γραμμική σχέση πρώτα/μετά” !!! 😆 . 😆 . 😆

Advertisements

16 Σχόλια to “Βιβλίο: Για τη διαλεκτική εξουσίας και επανάστασης”

  1. Δεν έχω διαβάσει το βιβλίο του Χρύση. Έχω όμως διαβάσει το βιβλίο του Holloway. Το οποίο κατά τη γνώμη μου δεν αποτελεί και κανένα τρομερό εγχείρημα. Στην ουσία προσπαθεί να θεωρητικοποιήσει την αντεξουσία μέσα από κάποιες θέσεις του μαρξ (πχ. αλλοτρίωση/φετιχισμός) και να επικρίνει ορισμένες πτυχές της μαρξικής θεωρίας, που κατά τη γνώμη του υπήρξαν αρνητικές.

    Σημειώνω εδώ πάντως ότι οι προσεγγίσεις του Holloway δεν έχουν καμία σχέση με αυτές του Negri, ο οποίος είναι καθαρά εργατιστής και αντλεί από τελείως άλλες εμπειρίες.

    Το βιβλίο του Holloway μπορώ μόνο να το δω ως προσπάθεια να ανοίξει μία κουβέντα περί εξουσίας εντός της μαρξιστικής θεωρίας. Ούτε ως ολοκληρωμένο έργο ούτε ως κάτι άλλο. Ο ίδιος ο συγγραφέας ομολογεί ότι δε γνωρίζει την απάντηση στο «τι να κάνουμε». Αφήνει έτσι τη σκυτάλη σε άλλους.

    Δε μας είπες όμως αν αξίζει το βιβλίο του Χρύση σε σχέση με την ταμπακέρα, δηλαδή τον τίτλο του «Για τη διαλεκτική εξουσίας και επανάστασης». Αυτό με ενδιαφέρει περισσότερο από μία πολύ εύκολη κριτική σε μία δειλή υπεράσπιση της αντεξουσίας από έναν μαρξιστή διανοούμενο.

  2. a8lios said

    Νομίζω κάπως το απαντάω και στο ποστ. Ίσως δεν ήμουν αρκετά αναλυτικός. Τέσπα:

    Το βιβλίο του Χρύση αποκαθιστά ουσιαστικά το τί λέει ο μαρξισμός σαν θεωρία σε σχέση με τα σημεία που τον κατηγορεί ο Holloway (τον μαρξισμό).
    Μέσω αυτών των σύντομων απαντήσεων στις «κατηγορίες» του Holloway αγγίζει και το θέμα του τίτλου του βιβλίου. Αλλά μόνο μέσω αυτών, δηλαδή μόνο ξώφαλτσα. Όποιος αναζητά αναλυτικές θέσεις γύρω από το θέμα, δε θα τις βρει σ’ αυτό το βιβλίο.

  3. Άρα προφανώς το βιβλίο δεν είναι αυτό που λέει ο τίτλος του. Οκ ευχαριστώ.

  4. Σήσση said

    Από το Οκτώβριο θα κάνω ανάλυση του ίδιου του επιστημονικού μαρξισμού.
    Γιατί την αριστερά πλακώνουν όλο θεωρίες επί θεωριών των θεωριών… και για αυτό η διαλεκτική ιδεολογία κουτσαίνει.
    Το βιβλίο του Χρύση σίγουρα έχει ενδιαφέρον.

  5. kritias said

    Δεν ξέρω αν με το «Γιόχαν» αναφέρεσαι σε μένα, αλλά ας σχολιάσω το χωρίο που μας δίνεις.

    “Για τους θεωρητικούς του επαναστατικού μαρξισμού, για του οποίους η διαλεκτική συνιστά την άλγεβρα και όχι την αριθμητική της επανάστασης, οι έννοιες της αστικής και της προλεταριακής εξουσίας είναι μεταξύ τους ασύμμετρες, αλλά και μη διατάξιμες σε μια άκαμπτη και προδιαγεγραμμένη γραμμική σχέση πρώτα/μετά”

    Η διαλεκτική δε μπορεί να συνιστά ούτε την άλγεβρα ούτε την αριθμητική, ούτε κανένα άλλο τομέα/φορμαλισμό των μαθηματικών. Η διαλεκτική δεν μπορεί να μοντελοποιηθεί τυπικά! Αυτός που πάει να τη χωρέσει σε τυπικούς φορμαλισμούς, ένα μόνο πράγμα καταφέρνει να αποδείξει: ότι δεν έχει καταλάβει τίποτα από διαλεκτική.

    Ακόμα, οι έννοιες της αστικής και της προλεταριακής εξουσίας είναι όντως μεταξύ τους ασύμμετρες. Είναι βαθιά διαφορετικές τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και ως προς τη μορφή. Επομένως κάθε προσπάθεια εύρεσης συμμετριών μεταξύ τους είναι γραφικότητα.

    «αλλά και μη διατάξιμες σε μια άκαμπτη και προδιαγεγραμμένη γραμμική σχέση πρώτα/μετά”. Σε αυτό το σημείο ο τύπος φανερώνει τη σύγχιση του. Δε βγαίνει νόημα από αυτό που λέει. Μπορούμε να δεχτούμε τη γραμμικότητα πρώτα/μετά μιας και η εργατική εξουσία αντιστοιχεί σε εποχή της ιστορικής εξέλιξης μεταγενέστερης της αστικής. Άρα οι μαρξιστές δέχονται αυτή τη διάταξη, ενώ αυτός τους κάνει κριτική ότι κάνουν λάθος που δεν τη δέχονται…

  6. a8lios said

    E πίστεψέ με, αν εννοούσα εσένα θα το είχες καταλάβει.
    Αν και απ’ ότι βλέπω, μάλλον έπρεπε να σε βάλω και σένα.

    Ρε συ Κριτία, πόσο μαθηματικός έχεις γίνει πια???
    Ο τύπος δεν είναι μαθηματικός, κάθε άλλο μάλιστα. Και αυτό που ήθελε να κάνει στο συγκεκριμένο απόσπασμα είναι να πει πως δε πρέπει να θεωρείται η διαλεκτική σαν κάτι το απλοϊκό, κάτι το μηχανιστικό, του τύπου 1+1=2. Να μου πεις ότι χρησιμοποιεί λάθος παράδειγμα, ΟΚ. Αλλά σίγουρα πρόθεσή του δεν είναι να πει ότι η διαλεκτική μπορεί να χωρέσει σε τυπικούς φορμαλισμούς.

    Στο άλλο πάλι, (θαρρώ πως) την κριτική του τη στρέφει στην «άκαμπτη και προδιαγεγραμμένη γραμμίκη σχέση» και όχι στο «πρώτα/μετά».
    Δηλαδή διατάξιμες σε μια γενική (και κάπως αφηρημένη) σχέση πρώτα/μετά τις θεωρεί, δεν δέχεται όμως αυτά τα χαρακτηριστικά αυτής της σχέσης.

    Τουλάχιστον έτσι τα ερμηνεύω εγώ βάσει όσων διάβασα στο βιβλίο του.

  7. kritias said

    Κοίτα εγώ δεν έχω διαβάσει όλο το βιβλίο όπως εσύ, κρίνω μόνο το συγκεκριμένο χωρίο, χρησιμοποιώ λοιπόν «γραμματική χωρίς συμφραζόμενα» 😉

    Καταλαβαίνω πως υπάρχουν θέματα που τα μαθηματικά δεν είναι η κατάλληλη γλώσσα για να μιλήσεις γι’ αυτά. Αν όμως κάποιος αποφασίσει να τη χρησιμοποιήσει, τότε απαιτώ να το κάνει σωστά, δηλαδή σεβόμενος τους σαφέστατους ορισμούς των μαθηματικών ορισμών. Αλλιώς ο καθένας μπορεί να δώσει ένα αντικειμενικό-τυπικό επίχρισμα στις νοητικές του ακροβασίες.

    Όσο για το σχολιασμό ότι ο τύπος δεν είναι μαθηματικός, ένα έχω να σχολιάσω: τόσο το χειρότερο γι’ αυτόν! Η φιλοσοφία είναι οργανικά δεμένη με τα μαθηματικά και όχι με τη φιλολογία όπως πολλοί νομίζουν. Σε πολλά σοβαρά πανεπιστήμια του κόσμου, το τμήμα φιλοσοφίας ανήκει στη σχολή θετικών επιστημών. Ενδεικτικό είναι ότι το μάθημα «Λογική» συχνά το διδάσκουν σε τμήματα Μαθηματικών και Επιστήμης Υπολογιστών καθηγητές του Φιλοσοφικού τμήματος.

    Άρα φιλόσοφος και μαθηματικός, είναι έννοιες σχεδόν συνώνυμες.

  8. a8lios said

    Καλά, ως προς τα μαθηματικά και τη φιλοσοφία, θα έπρεπε να την είχα παίξει στο στοίχημα την απάντησή σου.
    Στανταράκι τρελό & άχαστο!

  9. Σήσση said

    Παιδιά, όταν μιλάμε για διαλεκτική φιλοσοφία δεν μπορούμε να μιλάμε με όρους ούτε αριθμητικής ούτε άλγεβρας αλλά γεωμετρίας. Για την ακρίβεια πρέπει να μιλάμε για φράκταλ.

  10. Σήσση said

    Όλες οι άλλες φιλοσοφίες είναι όντως «γλωσσοκοπανίες»…
    Η διαλεκτική όμως ζητάει ακόμα τον μαθηματικό της!

  11. a8lios said

    Νομίζω πως αυτό το ποστ θα μπορούσε να γίνει ιδιαίτερα μακροσκελές, έτσι οπως εξελίσσεται 😆

  12. kritias said

    Σήσση, για εξήγησέ μας λίγο: πως συνδέονται τα fractals με τη διαλεκτική;

    Εγώ θα αντιστρέψω την πρότασή σου (για να τη βάλω με τα πόδια κάτω και το κεφάλι πάνω) και θα πω:
    Ο μαθηματικός όμως ζητάει ακόμα τη διαλεκτική του!
    Γιατί αλλιώς, καταντά φορμαλιστής.

    Άθλιε, καλά το κατάλαβες, το βλέπω να τραβάει πιο πολλά σχόλια και από το «Albania Press» που είναι ακόμα «ζωντανό» 🙂 Τι έγινε, τέλειωσε η θητεία;

  13. ο μαθηματικος ειναι καμμενος αν ρωτατε τη γνωμη μου!

  14. […] σε κάποια σημεία την αντίστοιχη προσπάθεια του Holloway;Έτσι ανακαλύπτουμε ότι ο μαρξισμός σαν […]

  15. […] σε κάποια σημεία την αντίστοιχη προσπάθεια του Holloway; Έτσι ανακαλύπτουμε ότι ο μαρξισμός σαν […]

  16. […] σε κάποια σημεία την αντίστοιχη προσπάθεια του Holloway; Έτσι ανακαλύπτουμε ότι ο μαρξισμός σαν […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: