A8lios Weblog

Ένα ερυθρόδερμο μπλόγκ σε μια καπιταλιστική άγρια δύση…

Archive for the ‘Κομμουνιστικό Κίνημα’ Category

Βιβλίο: Η συμμετοχή των εργαζομένων στην ΕΣΣΔ

Posted by a8lios στο Ιουλίου 24, 2008

[get it!]

Λοιπόν, 3-4 μέρες αφού τέλειωσα το βιβλίο του Ρούση «Ο Λένιν για τη γραφειοκρατία» έκανα μια από τις γνωστές μου ανιχνεύσεις σε βιβλιοπωλεία του Ηρακλείου, όπου και έπεσα πάνω σε αυτό το βιβλίο του Μητρόπουλου, γραμμένο και αυτό (όπως και του Ρούση) το 1984.

Έχει και ένα κωμικοτραγικό background αυτό το βιβλίο που λέτε:

Πριν από αυτό το βιβλίο ο Μητρόπουλος είχε γράψει ένα άλλο, για τις εργασιακές σχέσεις και τον κοινωνικό μετασχηματισμό. Κάτι τέτοιο τέλος πάντων. Και του την είπε τότε ο Νίκος Κοτζιάς, που τότε ήταν στο ΚΚΕ, γιατί σε εκείνο το βιβλίο του δεν αναφερόταν στο τί γίνεται στην ΕΣΣΔ και στις άλλες σοσιαλιστικές χώρες. Έτσι έγραψε το συγκεκριμένο βιβλίο, σαν απάντηση στην «κριτική» του Κοτζιά. Κωμικοτραγική είναι η όλη φάση δε, γιατί ο Μητρόπουλος την εποχή εκείνη ήταν σύμβουλος της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ και του Υπουργείου Εργασίας αυτής, ενώ σήμερα ο Νίκος Κοτζιάς, που τότε του έκανε κριτική, είναι πρόεδρος του ΙΣΤΑΜΕ και σύμβουλος του Γιωργάκη Παπανδρέου, ενώ ο Μητρόπουλος στις τελευταίες κινητοποιήσεις για το ασφαλιστικό συμμετείχε στις συγκεντρώσεις του Π.Α.ΜΕ., θέλοντας να τονίσει τις διαφωνίες του με τη ΓΣΕΕ και την ανάγκη απόσυρσης και των αντιασφαλιστικών νόμων Σιούφα-Ρέππα, που η ΓΣΕΕ πλέον τους κάνει γαργάρα.

.

Για το βιβλίο τώρα. Δε μπορώ να πώ ότι το καλύπτει πολύ ολοκληρωμένα το θέμα. Κάθε άλλο. Βασική του αδυναμία είναι ότι ουσιαστικά παραλείπει μια ολόκληρη -και τεράστια σε διάρκεια- περίοδο, την «περίοδο Στάλιν» (έτσι την αναφέρει ο συγγραφέας). Αυτή λοιπόν τη περίοδο από το ’24 μέχρι το ’56, ουσιαστικά χωρίς στοιχεία ή παραπομπές τη βαφτίζει «περίοδο στην οποία βαθμιαία εξαφανίστηκαν όλες οι μορφές συμμετοχής των εργαζομένων στη διαχείρηση της παραγωγής» και …τέλος. Φανταστείτε, ό,τι αναφέρεται για αυτή τη περίοδο 32 χρόνων είναι 2 σελίδες!

Ακόμα ένα μειονέκτημα είναι πως δεν περιέχονται στοιχεία για το πώς και πόσο οι τρόποι συμμετοχής που ήταν καθιερωμένοι κατά περιόδους στην ΕΣΣΔ εφαρμόζονταν στην πράξη. Κρίμα και άδικο!

Παρ’ όλα αυτά έχει να δώσει κάποια πράγματα το βιβλίο. Κυρίως ως προς την ανάλυση του τρόπου συμμετοχής των εργαζομένων στη διαχείρηση της παραγωγής από την αναθεώρηση του Σοβιετικού Συντάγματος το 1977 και δόθε.

Εξηγεί αρκετά αναλυτικά τί συνέβαινε εκεί. Βέβαια προκύπτει και μέσω αυτών των επεξηγήσεων ότι ο συγγραφέας έχει μια διαφορετική αντίληψη από τους κομμουνιστές για τον σοσιαλισμό και τον κεντρικό σχεδιασμό σε αυτόν. Αλλά και πάλι, παίρνεις μια αρκετά καλή εικόνα του πώς λειτουργούσε το όλο πράγμα αυτή την εποχή.

Όπως πάντα βέβαια σε τέτοιες περιπτώσεις, λύνεις 1 απορία και γεννιούνται 10, αλλά τί να κάνουμε? Αν ξέρει π.χ. κάποιος για ποιό λόγο χρειάζονταν να υπάρχουν και «επιτροπές λαϊκού ελέγχου» και «παραγωγικά συμβούλια» και «εργατικές κολλεκτίβες» μέσα στις επιχειρήσεις ας μου πει κι εμένα, γιατί εγώ δε πολυκατάλαβα τί το διαφορετικό κάνανε…

Στο τέλος του βιβλίου δε, περιέχεται μεταφρασμένος ολόκληρος ο νόμος «Για τις εργατικές κολλεκτίβες και την ενίσχυση του ρόλου τους στη διοίκηση των επιχειρήσεων και οργανισμών» που ψηφίστηκε στην ΕΣΣΔ το 1983, την «περίοδο Αντρόποφ» που θα έλεγε και ο συγγραφέας…

Αυτό που πάντως φαίνεται σε κάθε σπιθαμή του βιβλίου, και το αναφέρει και ο συγγραφέας στο τέλος, παρά τις διαφωνίες του με τον τρόπο συμμετοχής των εργαζομένων στην ΕΣΣΔ, είναι πως η συμμετοχή των εργαζομένων στη διοίκηση των επιχειρήσεων στο σοσιαλισμό είναι έτη φωτός μπροστά από την καλύτερη δυνατή συμμετοχή που μπορεί να επιτευχθεί στο καπιταλισμό, αφού προϋπόθεση για να περάσει η συμμετοχή σε άλλο επίπεδο είναι η «κατάργηση της ατομικής καπιταλιστικής ιδιοκτησίας στα βασικά μέσα παραγωγής».

Πού να μην ήταν τότε και ΠΑΣΟΚος δηλαδή…

Advertisements

Posted in πολιτική, Εργασία, ΕΣΣΔ, Ιστορία, ΚΚΣΕ, Κομμουνιστικό Κίνημα, βιβλία | 7 Σχόλια »

Βιβλίο: Ο Λένιν για τη γραφειοκρατία

Posted by a8lios στο Ιουλίου 24, 2008

Δε μπόρεσα να το βρω στο Ίντερνετ πουθενά [update: κάτι βρήκα τελικά]. Του Γιώργου Ρούση είναι, Διδάκτορα Πολιτικών Επιστημών και καθηγητή της Παντείου, από τη «Σύγχρονη Εποχή». Γράφτηκε το 1984, όταν ακόμα ήταν μέλος του Δ.Σ. του Κέντρου Μαρξιστικών Ερευνών.

.

Ποιός ξέρει πότε ακριβώς το είχα πάρει αυτό το βιβλίο? Μέσα στις σελίδες, καθώς το διάβαζα, βρήκα μια απόδειξη που δείχνει πως το πήρα σε κάποια εκδήλωση της ΚΝΕ στη Κνωσό. Όπως δείχνει ότι το είχα πληρώσει σε δραχμές. 1000 για την ακρίβεια.

Έκτοτε έλιωνε αργά στη βιβλιοθήκη μου, μέχρι που μου ήρθε πρόσφατα, με τη συζήτηση για το σοσιαλισμό του 20ου αιώνα που θα έχουμε εν όψει συνεδρίου του χρόνου, όρεξη να του ρίξω μια ματιά.

Χρήσιμο βιβλίο, από πολλές απόψεις. Καταρχάς γιατί και ο Ρούσης που το έγραψε «ειδικεύεται» στα ζητήματα περί κράτους, δομών διοίκησης και της λαϊκής-εργατικής συμμετοχής σε αυτά.

Είναι αρκετά ολοκληρωμένο ως προς την παρουσίαση των απόψεων του Λένιν για το θέμα. Για να το συνοψίσω, όπως αναφέρεται στο βιβλίο, για τον Λένιν η γραφειοκρατία έχει 3 όψεις:

1. Αποτελεί ένα όργανο, ένα μηχανισμό που τον απαρτίζουν εκπρόσωποι της αστικής τάξης, συνδεδεμένοι με αυτήν με διάφορους τρόπους, και που αποτελούν ένα ιδιαίτερο στρώμα πάνω από τις μάζες. Το όργανο αυτό είναι όργανο της δημόσιας εξουσίας που είναι χωρισμένη από το λαό, δηλαδή είναι όργανο του κράτους.

2. Η γραφειοκρατία εμφανίζεται στα πλαίσια της σχετικής αυτοτέλειας του κράτους προς την κυρίαρχη τάξη. Έτσι τόσο οι μηχανισμοί όσο και τα άτομα που απαρτίζουν τις υψηλές βαθμιδες του κρατικού μηχανισμού δε λειτουργούν μηχανιστικά για να εξυπηρετήσουν μόνο τα συμφέροντα της τάξης που κατέχει τν πολιτική εξουσία, αλλά σ’ ένα βαθμό και για να εξυπηρετήσουν τα προσωπικά τους συμφέροντα ή τα συμφέροντα του ειδικού στρώματος στο οποίο ανήκουν.

3. Η γραφειοκρατία μπορεί να σημαίνει χαρτοβασίλειο, αναβλητικότητα, πνίξιμο στα χαρτιά, τυπική αλληλογραφία ή μ’ άλλα λόγια αυτό που έλεγε ο Μάρξ «μετατροπή του τύπου σε περιεχόμενο και του περιεχόμενου σε τύπο».

Κατά τον Λένιν λοιπόν η γραφειοκρατία με την πρώτη της όψη χάνει τη σημασία της και τείνει να εξαφανιστεί στο σοσιαλισμό, ενώ με τις υπόλοιπές τις όψεις της παραμένει και πρέπει να καταπολεμηθεί.

Στη πορεία παρουσιάζονται μέσα στο βιβλίο και κάποιες ιδιομορφίες και αλλαγές της γραφειοκρατίας κατά το πέρασμα στον κρατικομονοπωλιακό καπιταλισμό, αλλά το μεγαλύτερο μέρος αφορά τις απόψεις του Λένιν για τη γραφειοκρατία στο σοσιαλισμό.

Εκεί λοιπόν φαίνεται πως η γραφειοκρατία (για τον Λένιν) αποτελεί μεγαλύτερο «τέρας» από ότι φανταζόταν προεπαναστατικά.

Αναφέρονται επίσης τα μέτρα που παίρνονταν από το νεαρό Σοβιετικό κράτος για την αντιμετώπισή της, τα οποία δε πρόκειται τώρα να κάτσω να τα γράψω, ούτε επιγραμματικά.

Αυτά που κάνουν πάντως εντύπωση και μένουν είναι:

  • η άποψη του Λένιν πως ουσιαστικά μόνο αν καταφέρουν να μάθουν στους ίδιους τους εργαζόμενους να διοικούν θα «νικήσουν το τέρας»…
  • η μεγάλη του πίστη στην «λαϊκή αυτενέργεια», όπως και στο «ενστινκτό» των «εξωκομματικών προλεταριακών μαζών».
  • η τεράστια σημασία που έδινε στο φαινόμενο της γραφειοκρατίας στο σοσιαλισμό και στο πώς και πόσο αυτή καθυστερεί την σοσιαλιστική οικοδόμηση.
  • η απίστευτη σκληρότητα των μέτρων ενάντια στη γραφειοκρατία, ειδικά όταν αυτή αφορούσε κομμουνιστές. Έχει να κάνει βέβαια και με τη σκληρότητα της περιόδου (εμφύλιος & ανοικοδόμηση μετά από αυτόν), αλλά και πάλι είναι εντυπωσιακή.

Γενικά αυτό που μένει σαν όλη εντύπωση είναι πως, ακόμα και να μην εξαλείφονταν η γραφειοκρατία με τα μέτρα και τον τρόπο δράσης που πρότεινε ο Λένιν, η σύγκριση του τρόπου που αντιμετώπιζε το φαινόμενο της γραφειοκρατίας η νεαρή ΕΣΣΔ με τον τρόπο που την αντιμετωπίζουν ακόμα και τα σύγχρονα καπιταλιστικά κράτη είναι κυριολεκτικά η μέρα με τη νύχτα.

Και από αυτή την άποψη και μόνο δε θα έβλαπτε να του έριχναν μια ματιά ακόμα και οι κάθε λογής εχθροί του κομμουνισμού…

Τέλος εντυπωσιακός είναι ο επίλογος. Και αυτό γιατί φαίνεται μέσω αυτού η όλη αντίληψη του ΚΚΕ για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στην ΕΣΣΔ τη δεκαετία του ’80. Όπως είπα γράφτηκε το ’84 το βιβλίο. Μέσες άκρες λοιπόν αυτό που λέει ο συγγραφέας είναι πως όλες αυτές οι απόψεις του Λένιν για τη γραφειοκρατία και το κράτος εφαρμόζονται (στην ΕΣΣΔ της δεκαετίας του ’80) περισσότερο από κάθε άλλη περίοδο της σοβιετικής ιστορίας κτλ.

Θα μου πείτε «σιγά τα ωά. Γνωστά πράματα».

Ε ναι, όταν όμως κάτσεις και λάβεις υπόψη το πόσο έχει κάτσει ο συγκεκριμένος άνθρωπος και έχει ξεψαχνίσει προηγουμένως τις απόψεις του Λένιν για το θέμα, και μετά σκέφτεσαι σε τί συμπεράσματα καταλήγει για τα ’80s και πού φτάσαμε 5 χρονάκια μετά, λες ΠΩΣ ΣΤΟ ΚΑΛΟ ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΥΤΟ ΡΕ ΠΟΥΣΤΗ???

Φανταστείτε, μου έκανε τόσο εντύπωση που τις επόμενες μέρες απ’ όταν το τελείωσα έψαχνα μπας και βρώ κανένα mail του Ρούση για να τον ρωτήσω για τα όσα γράφει στον επίλογο. Δε βρήκα.

Τέσπα. Ιστορία μου, αμαρτία μου, τί να πώ…

Posted in πολιτική, Γραφειοκρατία, ΕΣΣΔ, Ιστορία, Ιδεολογία, Κομμουνιστικό Κίνημα, Λένιν, βιβλία | 206 Σχόλια »